یبوست یکی از شایع‌ترین مشکلات گوارشی در بزرگسالان است که کم‌آبی بدن، دریافت ناکافی فیبر غذایی و کم‌تحرکی می‌توانند در بروز یا تشدید آن نقش داشته باشند. متخصص تغذیه دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تأکید بر اهمیت اصلاح الگوی تغذیه و مصرف مایعات کافی، این اقدامات را از راهکارهای مهم در پیشگیری و مدیریت یبوست عنوان کرد.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز، دکتر «آرش دشتابی»، دکترای تخصصی تغذیه دانشکده تغذیه و علوم غذایی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، با اشاره به اهمیت توجه به عادات تغذیه‌ای در سلامت دستگاه گوارش، گفت: یبوست معمولاً با کاهش دفعات اجابت مزاج، دفع دشوار، مدفوع سفت و خشک یا احساس تخلیه ناکامل روده همراه است و در صورت تداوم، می‌تواند بر کیفیت زندگی افراد تأثیر بگذارد.

کم‌آبی چگونه باعث یبوست می‌شود؟

دکتر دشتابی با اشاره به نقش آب در عملکرد طبیعی دستگاه گوارش توضیح داد: در روند طبیعی هضم، آب موجود در محتویات روده به‌تدریج در روده بزرگ جذب می‌شود و مدفوع شکل می‌گیرد. هنگامی که بدن با کمبود مایعات مواجه باشد، جذب آب از محتویات روده می‌تواند به سفت و خشک شدن مدفوع و دشوارتر شدن دفع منجر شود.

وی افزود: دریافت ناکافی مایعات، تعریق زیاد در هوای گرم، فعالیت بدنی شدید، تب، اسهال و استفراغ از عواملی هستند که می‌توانند خطر کم‌آبی بدن را افزایش دهند. همچنین سالمندان به دلیل کاهش احساس تشنگی، کم‌تحرکی و احتمال مصرف هم‌زمان چند دارو، بیشتر در معرض کم‌آبی و یبوست قرار دارند.

مصرف مایعات کافی؛ نخستین گام در مدیریت یبوست

این متخصص تغذیه با تأکید بر اهمیت تأمین آب موردنیاز بدن بیان کرد: نیاز روزانه افراد به مایعات با توجه به سن، جنس، میزان فعالیت بدنی، شرایط آب‌وهوایی و وضعیت سلامت متفاوت است. بنابراین، مصرف مایعات باید متناسب با نیازهای فرد تنظیم شود.

دکتر دشتابی ادامه داد: آب، سوپ، آبگوشت کم‌چرب و سایر نوشیدنی‌های مناسب می‌توانند در تأمین مایعات موردنیاز بدن نقش داشته باشند. بهتر است مایعات در طول روز و به‌صورت منظم مصرف شوند و افراد برای نوشیدن آب، صرفاً منتظر احساس تشنگی نمانند؛ به‌ویژه سالمندان که ممکن است احساس تشنگی کمتری داشته باشند.

وی خاطرنشان کرد: در افرادی که به دلیل بیماری‌های قلبی یا کلیوی محدودیت مصرف مایعات دارند، میزان دریافت آب باید مطابق توصیه پزشک تعیین شود.

فیبر غذایی؛ عاملی مؤثر در بهبود عملکرد روده

دکتر دشتابی با اشاره به نقش فیبر غذایی در پیشگیری و مدیریت یبوست گفت: فیبر با کمک به حفظ آب در مدفوع و افزایش حجم آن، می‌تواند عبور محتویات روده را تسهیل کند. میوه‌ها، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل از منابع مهم فیبر غذایی هستند که گنجاندن آن‌ها در برنامه روزانه می‌تواند به بهبود عملکرد دستگاه گوارش کمک کند.

وی افزود: سیب، گلابی، آلو، انجیر، سبزیجات تازه، عدس، لوبیا، جو دوسر و نان‌های تهیه‌شده از غلات کامل از جمله مواد غذایی مناسب برای افزایش دریافت فیبر هستند.

این متخصص تغذیه تأکید کرد: افزایش مصرف فیبر باید به‌تدریج انجام شود تا احتمال بروز نفخ و ناراحتی‌های گوارشی کاهش یابد. همچنین دریافت مایعات کافی در کنار مصرف فیبر اهمیت دارد؛ زیرا افزایش فیبر بدون تأمین آب موردنیاز بدن، به‌ویژه در افراد دچار کم‌آبی، ممکن است به بهبود یبوست کمک نکند یا علائم را تشدید کند.

آلو و میوه‌های پرفیبر را در برنامه غذایی بگنجانید

دکتر دشتابی با اشاره به برخی مواد غذایی مفید در مدیریت یبوست اظهار کرد: آلو به دلیل داشتن فیبر و ترکیباتی مانند سوربیتول می‌تواند به نرم شدن مدفوع و تسهیل دفع کمک کند. مصرف میوه‌های کامل نیز در مقایسه با آبمیوه‌ها، به دریافت بیشتر فیبر غذایی کمک می‌کند.

وی افزود: استفاده متنوع از میوه‌ها، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل در وعده‌های غذایی، در کنار مصرف مایعات کافی، می‌تواند به تأمین فیبر موردنیاز بدن کمک کند. همچنین بهتر است مصرف غذاهای کم‌فیبر و به‌شدت فرآوری‌شده محدود شود.

فعالیت بدنی و عادات صحیح دفع را جدی بگیرید

این متخصص تغذیه با بیان اینکه اصلاح رژیم غذایی به‌تنهایی تمام عوامل مؤثر بر یبوست را پوشش نمی‌دهد، گفت: فعالیت بدنی منظم، توجه به میل طبیعی بدن برای اجابت مزاج و اختصاص زمان مشخصی برای رفتن به دستشویی، به‌ویژه پس از صرف صبحانه، می‌تواند به تنظیم عادات دفع کمک کند.

وی ادامه داد: به تعویق انداختن اجابت مزاج و کم‌تحرکی از عواملی هستند که ممکن است در تداوم یبوست نقش داشته باشند؛ بنابراین، اصلاح عادات روزانه در کنار تغذیه مناسب اهمیت دارد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

دکتر دشتابی خاطرنشان کرد: اگر یبوست با وجود اصلاح تغذیه و سبک زندگی ادامه پیدا کند یا به‌طور مکرر بازگردد، بررسی پزشکی ضروری است. همچنین بروز علائمی مانند درد شدید شکم، استفراغ، وجود خون در مدفوع، کاهش وزن بی‌دلیل یا ناتوانی در دفع گاز و مدفوع، نیازمند ارزیابی پزشکی است.

وی افزود: در برخی موارد، مصرف داروها یا ابتلا به بیماری‌های زمینه‌ای می‌تواند در بروز یبوست نقش داشته باشد؛ ازاین‌رو، شناسایی علت اصلی و انتخاب روش درمانی مناسب اهمیت دارد و در صورت نیاز، درمان دارویی باید با نظر پزشک انجام شود.

این متخصص تغذیه در پایان تأکید کرد: تأمین مایعات کافی، دریافت متناسب فیبر غذایی، فعالیت بدنی منظم و توجه به عادات صحیح دفع، از مهم‌ترین اقدامات برای پیشگیری و مدیریت یبوست هستند. توجه به این اصول، به‌ویژه در سالمندان و افرادی که در معرض کم‌آبی قرار دارند، می‌تواند به حفظ سلامت دستگاه گوارش کمک کند.

پایان خبر