پایان انفجار یا حمله همیشه به معنای پایان خطر نیست. ساختمان‌های ناپایدار، نشت گاز، سیم‌های برق آسیب‌دیده و حتی مهمات منفجرنشده می‌توانند جان افرادی را که برای بازگشت یا تماشا به محل حادثه نزدیک می‌شوند تهدید کنند.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز به نقل از وبدا، بر اساس اطلاعات تدوین شده توسط متخصصان مرکز تحقیقات سلامت در حوادث و بلایای دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، بازگشت زودهنگام به محل حادثه؛ خطری است که دیده نمی‌شود.

پس از وقوع انفجار یا حمله، حتی در صورت پایان حادثه اصلی، محیط اطراف ممکن است همچنان با خطرات جدی همراه باشد. آگاهی از این خطرات و رعایت اصول ایمنی می‌تواند از بروز آسیب‌های بیشتر جلوگیری کند.

آسیب‌های سازه‌ای

ساختمان‌ها ممکن است دچار ترک در ستون‌ها، دیوارها یا سقف شده باشند و احتمال ریزش ناگهانی وجود داشته باشد.

آتش‌سوزی و انفجارهای ثانویه

نشت گاز، سوخت یا آسیب به تأسیسات برقی می‌تواند منجر به آتش‌سوزی یا انفجارهای بعدی شود.

خطرات برق

سیم‌های برق آسیب‌دیده یا تجهیزات برقی معیوب می‌توانند خطر برق‌گرفتگی ایجاد کنند.

آسیب به شبکه آب و فاضلاب

شکستگی لوله‌ها ممکن است باعث نشت آب، آلودگی محیط و اختلال در بهداشت عمومی شود.

انتشار مواد و گازهای خطرناک

دود، گردوغبار و مواد شیمیایی ناشی از انفجار می‌تواند برای سلامت انسان خطرناک باشد.

آوار و اجسام برنده

وجود شیشه‌های شکسته، قطعات فلزی و آوار ساختمانی خطر جراحت را افزایش می‌دهد.

مهمات یا مواد منفجرنشده

در برخی موارد ممکن است بقایای مواد منفجره در محل باقی مانده باشد که همچنان خطرناک هستند.

ملاحظه علمی در مدیریت بحران

در علم مدیریت بلایا، «تاب‌آوری جامعه» شامل دو مؤلفه مهم سازگاری و کاهش اثرات است. در بحران‌های طولانی‌مدت مانند جنگ، مردم به‌تدریج با شرایط سازگار می‌شوند؛ اما این سازگاری در صورت کاهش درک خطر می‌تواند منجر به کاهش رعایت اصول ایمنی شود. تجربه مشابهی در همه‌گیری کووید‑۱۹ نیز مشاهده شد که در برخی موارد افراد پس از تجربه اولیه خطر، اقدامات پیشگیرانه را کمتر رعایت می‌کردند. بنابراین حفظ سطح آگاهی و درک خطر در جامعه اهمیت زیادی دارد.

توصیه‌های ایمنی برای مردم

• از تجمع و نزدیک شدن به محل انفجار یا حادثه خودداری کنید.• تا زمانی که مراجع رسمی ایمنی محل را تأیید نکرده‌اند به ساختمان‌های آسیب‌دیده وارد نشوید.• در صورت مشاهده بوی گاز، دود غیرعادی یا سیم‌های برق آسیب‌دیده فوراً محل را ترک کرده و به مسئولان اطلاع دهید.• به اشیاء مشکوک یا بقایای فلزی و مهمات دست نزنید.• از تردد غیرضروری در محدوده حادثه خودداری کنید تا مسیر برای نیروهای امدادی باز بماند.• در صورت امکان از ماسک برای کاهش استنشاق گردوغبار و دود استفاده کنید.• کودکان و سالمندان را از محل حادثه دور نگه دارید.• اطلاعات و هشدارها را تنها از منابع رسمی دنبال کنید و از انتشار شایعات خودداری نمایید.• در صورت مشاهده مصدوم، بدون ایجاد خطر برای خود، موضوع را سریعاً به نیروهای امدادی اطلاع دهید.• همکاری با نیروهای امدادی و رعایت دستورالعمل‌های ایمنی می‌تواند از بروز تلفات بیشتر جلوگیری کند.

توصیه‌های عملیاتی برای نیروهای امدادی و مسئولان صحنه

• استقرار فرمانده صحنه (Incident Commander) برای مدیریت یکپارچه عملیات و هماهنگی بین سازمان‌ها.• ارزیابی سریع خطرات محیطی شامل آسیب سازه‌ای، خطر آتش‌سوزی، مواد خطرناک و احتمال انفجار ثانویه.• ایجاد محیط ایمن عملیاتی (Safety Perimeter) و کنترل ورود و خروج افراد به منطقه حادثه.• اجرای تریاژ در صحنه حادثه برای اولویت‌بندی مصدومان بر اساس شدت آسیب.• مدیریت و تخصیص مناسب منابع درمانی، آمبولانس‌ها و نیروهای امدادی.• انتقال سریع مصدومان بر اساس نظام ارجاع و ظرفیت مراکز درمانی.• هماهنگی مستمر بین اورژانس، آتش‌نشانی، پلیس و سایر سازمان‌های مسئول.• اطلاع‌رسانی دقیق و شفاف به مردم برای کاهش ازدحام و مدیریت افکار عمومی.• پایش ایمنی نیروهای عملیاتی و استفاده از تجهیزات حفاظت فردی در محیط‌های پرخطر.

جمع‌بندیدر حوادث انفجاری، خطرات ثانویه می‌توانند حتی پس از پایان حادثه اصلی ادامه داشته باشند. افزایش آگاهی عمومی، مدیریت صحیح صحنه حادثه و اجرای اصول علمی مدیریت مصدومان انبوه، نقش مهمی در کاهش تلفات و افزایش ایمنی جامعه دارند.