یکی از
مهم ترین رهاوردهای خدمت رسانی مجموعه سلامت، کسب دانش و تجربه در بحران ها و تلاش
برای مدیریت صحیح این مساله است که در هر بحرانی، شکلی تازی می گیرد و نیازی نو می
طلبد، اما در گذر زمان، بروز رخداهای طبیعی و انسانی متفاوت که مهم ترین محور
خدمات حوزه سلامت، یعنی جان انسان ها را تهدید می کرد موجب شد تا دست اندرکاران
این حوزه، برای سازماندهی کارآمد اینگونه مسایل، چاره اندیشی کنند.

در این
میان دانشگاه علوم پزشکی شیراز، از پیشگامان این ایده در مجموعه وزارت بهداشت بود
و با راه اندازی مرکزی به نام مرکز EOC ، تلاش شد تا پایگاهی مرکزی برای مدیریت بحران های
احتمالی در مجموعه سلامت فارس ایجاد شود.

به
ویژه که این استان در محدوده جنوب کشور، همواره به عنوان یک استان معین شناخته شده
و این امر با قطب بندی دانشگاه ها و جای گرفتن استان های جنوبی در قطب پنج کشور،
به نحو جدی تری قوت گرفت.

اکنون
مرکز EOC دانشگاه علوم پزشکی شیراز به عنوان خط مقدم انعکاس بحران ها به
دیگر واحدهای زیرمجموعه دانشگاه، نقشی مرکزی ایفا می کند که به صورت شبکه ای، در
هر بحران، با توجه به شرایط ویژه پیش آمده، مجموعه را برای آمادگی و اقدام به
موقع، هوشیار می سازد.

این
مرکز از سال 1385 با آغاز طرح ایده راه اندازی آن در مجموعه
وزارت بهداشت، در دانشگاه علوم پزشکی شیراز آغاز به کار کرد و در طول این سال ها
توانسته با تجربه آموزی در هر بحران، به توانمندی های قابل توجهی دست یافته و در
هر رخداد غیرمنتظره ای، موفق تر از مسایل پیشین ورود یابد.

به
نحوی که اقدامات این مجموعه همواره به عنوان یکی از مراکز مطرح EOC در کشور، سرآمد
بوده و به عنوان الگو، مورد بهره برداری قرار گرفته است.

در این
شماره از مصاحبه های «با وب دا»، با دکتر «زهرا توفیقی» مسوول
مرکز هدایت عملیات بحران دانشگاه علوم پزشکی شیراز به گفت و گو نشستیم تا با مجموعه فعالیت های این مرکز،
بیشتر آشنا شویم.

دکتر
توفیقی، دارای مدرک کارشناسی پرستاری و ارشد و دکترای روانشناسی، در طی 13 سالی که
به مجموعه دانشگاه علوم پزشکی شیراز پیوسته، در مرکز اورژانس دانشگاه مشغول به
فعالیت بوده است. پس از یک دوره خدمت او به عنوان مسوول
مرکز هدایت عملیات بحران دانشگاه طی سال های 90 تا 93، بار دیگر این مسوولیت در سال 1397 به دکتر توفیقی سپرده شد.

 

در این
میان شاید تحصیل او در رشته روانشناسی موجب شده تا بتواند در مواقع بحرانی، به
جنبه های سلامت روان مردم و پرسنل توجه ویژه ای داشته باشد.

دکتر
توفیقی مرکز EOC را نوعی واحد روشن کننده زنگ هشدار در
مجموعه دانشگاه می داند که در دانشگاه علوم پزشکی شیراز، تمام ایام سال، به صورت
24 ساعته فعال بوده و به محض بروز هر حادثه ای با مصدومان بیش از چهار نفر، این
زنگ هشدار را روشن می کند تا واحدهای مرتبط بتوانند در سریع ترین زمان ممکن،
بهترین تصمیم را بگیرند.

حوزه
سلامت، از جمله حوزه های مهم ارائه خدمت در هر کشور محسوب می شود که با شعاع
گسترده خدمات رسانی به پهنای خاک هر کشور و به تعداد یکایک آحاد جامعه، هر لحظه می
تواند دستخوش رخدادی تازه شود که بدون شک در این میان آمادگی دست اندرکاران این
حوزه برای اقدام به موقع و هماهنگ سازی دیگر سازمان ها در مسیر تامین سلامت عمومی،
حائز اهمیتی ویژه است.

بیستمین
شماره از با وب دا را که در آستانه ایام نوروز منتشر می شود، به گفت و گو با فردی
اختصاص دادیم که در یکی از حیاتی ترین واحدهای ارائه خدمت مجموعه سلامت فارس مشغول
به کار است. حوزه ای که شاید با شیرینی ها و اتفاقات خوشایند کمتر گره می خورد.

در
ابتدا لطفا مرکز EOC را به خوانندگان وب دا معرفی کنید و اینکه
این مرکز از چه زمانی به مجموعه دانشگاه علوم پزشکی شیراز پیوست؟

با
توجه به وقوع بحران هایی که به همواره به شکل انسانی یا طبیعی کشورها را تهدید می
کند، ایده راه اندازی مرکز EOC از سال 84 در مجموعه وزارت بهداشت شکل گرفت
و متعاقب آن، این مجموعه از سال 1385 در مجموعه دانشگاه علوم پزشکی شیراز آغاز به
کار کرد.

مرکز EOC در واقع خط
مقدم دریافت اطلاعات و اخبار مربوط به حوادث و بحران هاست که کار فراخوان و فعال
سازی مجموعه را بر عهده دارد و هم اکنون زیر نظر مرکز مدیریت حوادث و فوریت های
پزشکی دانشگاه فعالیت دارد.

این
مرکز در هر حادثه، فرآیند هماهنگی هدایت عملیات بحران را بر عهده می گیرد، حوادثی
که شامل بلایای طبیعی، اپیدمی ها و مسایلی می شود که شاید بیش از چهار نفر مصدوم
یا فوتی را در برمی گیرد و از آن به عنوان حادثه ویژه یاد می شود.

به
نحوی هرآنچه در تعریف مجموعه سلامت به عنوان بحران تلقی شود و یا احتمال برود که
مصدوم فراوان داشته باشد، در حیطه خدمات رسانی این مرکز جای می گیرد و برای آغاز
فرآیندهای آن، ماشه عملیات پاسخ دانشگاه فعال می شود.

در این
مرکز با بروز هر حادثه، مانند قطعه های پازل، مسایل را در کنار هم قرار داده و
برای هدایت صحیح بحران، فرآیندها پیش بینی و اجرا می شود. سپس به صورت زنجیره وار،
موضوع با واحدهای مختلف پیگیری می شود و گاه در برخی حوادث، زنجیره ای طولانی از
سازمان ها و مراکزی ایجاد می شود که در مدیریت آن حادثه دخیل می شوند.

فرآیندهای
مرکز EOC به چه صورتی در حال اجراست؟

به
عنوان بخش مهم فعالیت های این مرکز، در هر حادثه، هماهنگی چگونگی حضور نیروها بر
عهده مرکز EOC قرار گرفته
است، همچنین یکی از فعالیت های مهم مرکز EOC ، نظارت تدوین
برنامه بر اساس شرایط و بحران ها، با هدف سرعت بخشیدن به روند خدمات و ارتقای
آمادگی است. یکی از مهم ترین این برنامه ها، برنامه EOP است که با عنوان برنامه ملی پاسخ نظام سلامت به حوادث و بلایا،
تدوین شده و برنامه های اقتضایی را نیز در بر می گیرد.

در
واقع مرکز EOC به عنوان کشیک جانشین فرمانده کل دانشگاه
برای حوادث بزرگ است تا برنامه ها به نحو سریعی پیش برده شود.

به کمک
سیستم فرماندهی ICS نیز بخش های مختلفی به هر حادثه اختصاص داده
شده است که امکان نظارت و برنامه ریزی بهتر فراهم شده است.

مرکز EOC دانشگاه علوم
پزشکی شیراز هم اکنون مسوولیت دبیرخانه چند کارگروه حوزه سلامت را بر عهده دارد که
از آن جمله می توان به کارگروه بهداشت، سلامت، بیولوژیک اشاره کرد و فعالیت های
این کارگروه با مشارکت اداره کل پدافندغیرعامل استانداری انجام می گیرد.

مدیریت
امور مربوط به دبیرخانه شورای سیاستگذاری سلامت در بلایا و حوادث و دبیرخانه ستاد
سلامت نوروزی نیز با همکاری معاونت درمان، در این مرکز در حال انجام است.

همچنین
به نحوی، مرکز EOC یک بانک اطلاعاتی برای مجموعه دانشگاه محسوب
می شود که با دسترسی به روش های ارتباطی و تکنولوژی های جدید، به محض وقوع حادثه،
با واحد موردنظر در مجموعه دانشگاه و یا دیگر سازمان ها و مراکز، ارتباط می گیرد.

بنابراین
ما در این مرکز با گستره بسیار وسیعی از واحدهای درون و برون دانشگاه، در ارتباط
هستیم و در هر حادثه نیز این گستره، به فراخور شرایط پیش آمده، وسیع تر می شود.

در این
زمینه برای پیشبرد بهتر امور، برخی سازمان ها به عنوان سازمان های همکاری و برخی
نیز به عنوان سازمان های پشتیبان، در نظر گرفته شده اند.

بررسی
کمبودهای مجموعه در هر حادثه و ارزیابی دوره ای اطلاعات نیز از دیگر وظایف این
مرکز است که به صورت منظم انجام می شود.

با
بروز هر حادثه نیز همکاران این مرکز روند درمان مصدومان را پیگیری می کنند و کار
مستندسازی فعالیت های انجام شده در هر حادثه نیز در مرکز EOC انجام می شود
تا به عنوان یک بانک داده، بتوانیم زمینه بررسی نقاط قوت و ضعف را فراهم آوریم.

گستردگی
مناسبت های ملی و مذهبی در کشور ما موجب شده تا پوشش این مراسمات با گستره وسیعی
صورت گیرد، آئین هایی نظیر اربعین حسینی، شب های قدر، تاسوعا و عاشورای حسینی،
راهپیمایی ها و یا نیمه خرداد، از جمله مهم ترین برنامه هایی است که هر سال در این
زمره جای می گیرد.

یکی از
مشکلات حوزه سلامت نیز انتشار برخی مطالب کذب در مورد حوادث و بحران هاست که
همکاران من با رصد فضای مجازی، صحت یا کذب این مسایل را دنبال می کنند.

شیوه
های ارتباط گیری مرکز EOC با دیگر مجموعه های درون سازمانی و برون
سازمانی چگونه است؟

یکی از
زمینه های ارتباط گیری ما، داده های مردمی است که به مرکز 115 ارجاع می شود و از
این طریق در جریان حوادث قرار می گیریم.

همچنین
به کمک تکنولوژی های جدید ارتباطی مانند پیام رسان ها، بی سیم، تلفن ماهواره ای،
مکاتبه در موارد غیرفوری، گروه های مجازی توانسته ایم به ارتباطات خود سرعت بیشتری
دهیم.

یکی از
راه های تسریع ارتباط گیری، تعیین افرادی در بیمارستان های دولتی و خصوصی استان به
عنوان دبیران کمیته بحران بیمارستان هاست تا بتوانیم در هر بحران، به سریع ترین
شکل ممکن ضمن فعال کردن این افراد، با آن مرکز ارتباط بهتری برقرار کنیم.

با
توجه به اختصاص محوریت فعالیت های کلان منطقه پنج کشور به دانشگاه علوم پزشکی
شیراز، آیا این موضوع در حیطه فعالیت های مرکز EOC نیز پیش بینی
شده است؟

بر
اساس برنامه ریزی های وزارت بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی شیراز به عنوان مرکز معین
برای دیگر دانشگاه ها و دانشکده های علوم پزشکی در کلان منطقه پنج، تعیین شده است
و بر همین اساس به محض بروز حادثه در شهرها و مناطق تحت پوشش این دانشگاه ها نیز،
مرکز EOC شیراز، برای هدایت عملیات بحران، فعال می شود.

آیا در
مرکز EOC نیز تلاشی برای افزایش آگاهی در مورد مدیریت
حوادث صورت گرفته است؟

در این
زمینه کوشیده ایم با برگزاری کارگاه های منظم دوره ای برای مراکز درمانی و واحدهای
تابعه، مجموعه را نسبت به چگونگی آمادگی صحیح در هر بحران آگاه تر ساخته و از سویی
دیگر ارتباط منسجم تری با واحدها برقرار کنیم.

اکنون
با تلاش های انجام شده، همه سازمان ها و به ویژه واحدهای درون دانشگاهی، ارتباط
بسیار خوبی با این مرکز برقرار کرده و در هر بحرانی، همراه ما و پیشتاز خدمت به
مصدومان هستند.

با
توجه به اینکه در روزهای پایانی سال 98 هستیم، در بحران هایی که با آن مواجه بوده
اید، چه بحرانی بیش از همه، مجموعه را درگیر کرده است؟

امسال
در کنار مراسم های مناسبتی و مواردی مانند پوشش امدادی مراسم های گسترده راهپمایی
شهید سپهبد قاسم سلیمانی؛ سال پرحادثه ای نیز بود، در کنار مواردی مانند آتش سوزی
کوهمره سرخی و یا هتل آسمان، زلزله خان زنیان و دیگر آئین ها، سیل فروردین، حادثه
بسیار تلخی بود که وقوع آن در روزهای نوروز، بر تلخی آن نیز افزود و به نحو گسترده
ای، تمامی مجموعه سلامت و دیگر سازمان ها را درگیر کرد.

آیا در
طول مدت این مسوولیت، خاطره شیرینی نیز در ذهن دارید؟

شاید
بدترین ویژگی حرفه من و همکارانم، ارتباط مداوم با تلخی ها و حوادث است که بدون شک
با تاثیر منفی همراه است. اما شیرینی به یاد ماندنی کار ما نیز همدلی و حضور همه
جانبه نیروها در هنگام بحران ها و حوادث برای خدمت رسانی است.

پایان