در دهه‌های اخیر، پیشرفت‌های علمی و فناوری‌های نوین، نگاه جهان به سرطان را به‌طور اساسی تغییر داده است. سرطان دیگر یک بیماری مرموز و شکست‌ناپذیر تلقی نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از بیماری‌های پیچیده اما قابل مدیریت است که علم، بیش از هر زمان دیگری، ابزارهای مقابله مؤثر با آن را در اختیار بشر قرار داده است.

 به گزارش روابط عمومی دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز و به نقل از وبدا، یافته‌های علمی در حوزه‌های زیست‌پزشکی، اپیدمیولوژی و علوم داده نشان می‌دهد که سرطان یک بیماری واحد نیست و پاسخ بیماران به درمان‌ها تفاوت‌های چشمگیری دارد. همین واقعیت، زمینه‌ساز حرکت نظام سلامت به سمت درمان‌های دقیق، هدفمند و شخصی‌سازی‌شده شده است؛ رویکردی که نه‌تنها اثربخشی درمان را افزایش می‌دهد، بلکه عوارض جانبی را نیز کاهش می‌دهد.

در این میان، تشخیص زودهنگام به‌عنوان یکی از مهم‌ترین دستاوردهای علم و نوآوری، نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش شانس درمان موفق ایفا می‌کند. استفاده از آزمایش‌های مولکولی و ژنتیکی، تصویربرداری‌های پیشرفته، بیومارکرهای خونی و به‌کارگیری هوش مصنوعی در تحلیل تصاویر پزشکی، امکان شناسایی سرطان در مراحل اولیه را فراهم کرده و مسیر درمان را کوتاه‌تر و مؤثرتر ساخته است.

تحول در درمان سرطان نیز محدود به کنار گذاشتن روش‌های سنتی نیست، بلکه گسترش درمان‌های هدفمند، ایمنی‌درمانی، پرتودرمانی‌های دقیق‌تر و پزشکی فردمحور، نشان‌دهنده بلوغ دانش پزشکی در این حوزه است. درمان‌هایی که بر ویژگی‌های زیستی تومور متمرکزند و به‌جای مقابله کورکورانه، به‌صورت هوشمند عمل می‌کنند.

نقش پژوهش و کارآزمایی‌های بالینی در این مسیر انکارناپذیر است. این مطالعات، ضمن تضمین ایمنی و اثربخشی روش‌های نوین درمانی، دانش پزشکی را به‌طور مستمر به‌روز نگه می‌دارند و مشارکت آگاهانه بیماران در آن‌ها، بخشی از سرمایه‌گذاری جمعی برای آینده سلامت جامعه محسوب می‌شود.

در کنار همه این‌ها، هوش مصنوعی و فناوری‌های دیجیتال توانسته‌اند تشخیص را دقیق‌تر، برنامه‌ریزی درمان را هوشمندانه‌تر و پیگیری بیماران را آسان‌تر کنند؛ ابزارهایی که می‌توانند شکاف میان علم و عمل را به حداقل برسانند.

با این حال، علم زمانی به معنای واقعی اثرگذار خواهد بود که نتایج پژوهش‌ها وارد سیاست‌گذاری‌های سلامت شود، خدمات نوین به‌صورت عادلانه در دسترس همه اقشار جامعه قرار گیرد و آگاهی عمومی نسبت به دستاوردهای علمی افزایش یابد. آینده مقابله با سرطان، نه‌تنها در آزمایشگاه‌ها، بلکه در تصمیم‌های کلان سلامت و آگاهی جامعه رقم می‌خورد.

دکتر «لیلا قهرمانی» استاد گروه ارتقاء سلامت دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز