سازمان اداری و استخدامی کشور در ارزیابی عملکرد دستگاه های اجرایی متناسب با شرایط جنگی، عملکرد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را در سطح «قابل قبول» ارزیابی کرد.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز به نقل از وبدا و بر اساس این گزارش، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، موفق به کسب سطح عملکرد قابل قبول (انجام مأموریت با کاستی های جزئی) گردید.

شاخص های محور تمهیدات لازم برای شرایط جنگی

*پیش بینی سناریوهای مدیریت بحران ناشی از آسیب به مراکز درمانی

*پیش بینی سناریو برای باز توزیع منابع انسانی در شرایط اضطراری

*تمهیدات ذخایر راهبردی دارو تجهیزات و شیر خشک پیش از جنگ حسین جنگ و پس از

جنگ

*تأمین ذخایر راهبردی کیسه خون و اجزای آن (حداقل شش ماه بیش از نیاز سازمان)

*تأمین ذخایر اضطراری تجهیزات، سوخت، دارو و سایر اقلام مورد نیاز اورژانس

*تدبیر راهکارهای نوآورانه در راستای افزایش مشارکت مردم در اهدای خون

شاخص های محور تداوم خدمت

*تداوم ارائه خدمات حیاتی در مراکز درمانی

*حفظ امنیت و تداوم خدمات کلیدی در حوزه سلامت الکترونیک ( HIS و سایر سامانه ها )

*ارائه خدمت مستمر و کارآمد سامانه TITAC

*تمهیدات لازم برای تداوم خدمت رسانی داروخانه ها در تمامی استان ها و شهرها

*تأمین به موقع خون، پلاکت و فاکتورهای انعقادی و حفظ ذخایر منجمد.

شاخص های انطباق با شرایط جنگی

*پرداخت به موقع مطالبات کارکنان نظام سلامت

*راهبری مؤثر بیمه های درمانی ( اجرای مصوبات شورای عالی بیمه و پرداخت به موقع مطالبات بیمه ای)

*تسهیل واردات اقلام حیاتی و مواد اولیه (دارو، تجهیزات و شیر خشک )

*هماهنگی سیاست ارزی و تعدادی با فهرست کمبودهای دارویی و تجهیزات.

شاخص های محور مدیریت تهدیدات و آسیب های جنگی

*ارائه مؤثر و فراگیر خدمات مراقبت سلامت روانی در شرایط جنگی

*نظارت هوشمند و مؤثر بر زنجیره توزیع دارو

*مدیریت بحران کمبود گروه های خونی نادر

*حضور به موقع متصدیان اورژانس در صحنه.

انطباق با شرایط جنگی

این وزارتخانه در بخش هایی از جمله استمرار پرداخت حقوق ثابت کارکنان، تشکیل و برگزاری جلسات شورای عالی بیمه و تأمین پایدار شیر خشک، اقدامات مؤثری انجام داده است اما در برخی از مؤلفه های راهبردی که نقش تعیین کننده ای در افزایش تاب آوری نظام سلامت در شرایط جنگی دارند، همچنان کاستی های قابل توجهی مشاهده می شود.

در حوزه مدیریت منابع انسانی، اگرچه پرداخت حقوق ثابت کارکنان نظام سلامت بدون وقفه استمرار یافته است، اما تأخیر طولانی مدت در پرداخت کارانه پزشکان، پرستاران و سایر کارکنان درمانی که در بسیاری از دانشگاه های علوم پزشکی به حدود شش تا هفت ماه و در برخی موارد بیش از آن می رسد، یکی از مهم ترین نقاط ضعف محسوب می شود. با توجه به اینکه کارانه، بخش قابل توجهی از نظام انگیزشی کادر سلامت را تشکیل می دهد، استمرار این وضعیت در شرایط جنگی می تواند موجب کاهش انگیزه، افت رضایت شغلی و تضعیف آمادگی نیروی انسانی برای ارائه خدمات در شرایط بحران شود.

در حوزه راهبری بیمه های درمانی نیز هر چند مصوبات مناسبی در شورای عالی بیمه با هدف مدیریت شرایط جنگی از جمله ساماندهی تجویز دارو و مدیریت کمبودهای دارویی به تصویب رسیده است، اما شواهد موجود نشان می دهد که پیگیری، نظارت و اجرای مؤثر این مصوبات با چالش هایی همراه بوده و بخشی از ظرفیت تصمیمات اتخاذ شده در مرحله اجرا محقق نشده است. در شرایط جنگی، اثربخشی نظام بیمه بیش از تصویب سیاست ها وابسته به اجرای سریع، هماهنگ و مستمر آنهاست.

در حوزه تامین دارو و تجهیزات پزشکی نیز اگرچه اقدامات متعددی برای استمرار واردات و تأمین اقلام حیاتی انجام شده اما استمرار کمبود برخی داروهای اساسی و ناهماهنگی میان سیاست های ارزی و نیازهای واقعی زنجیره تأمین، بیانگر وجود ضعف در برنامه ریزی و مدیریت تأمین است.

مدیریت تهدیدات و آسیب های جنگی

این وزارتخانه در مواجهه با پیامدهای مستقیم جنگ به ویژه در حوزه خدمات فوریت های پزشکی و مدیریت مصدومان، عملکردی اثربخش داشته است. با این حال در برخی حوزه های نظارتی به ویژه در زنجیره توزیع دارو همچنان ضعف های ساختاری و مدیریتی مشاهده می شود که می تواند بر میزان تاب آوری نظام سلامت در شرایط بحران اثر گذار باشد.

یکی از برجسته ترین نقاط قوت وزارت بهداشت در این محور، عملکرد سازمان اورژانس کشور است. حضور به موقع نیروهای اورژانس در محل حوادث، انجام اقدامات اولیه درمانی در صحنه، انتقال سریع مصدومان به مراکز درمانی و حفظ آمادگی ناوگان امدادی علیرغم محدودیت های اعتباری، کمبود تجهیزات و چالش های نیروی انسانی، نقش تعیین کننده ای در کاهش تلفات و ارتقای کیفیت پاسخ به حوادث جنگی ایفا کرده است. این عملکرد نشان دهنده آمادگی عملیاتی مناسب و توان پاسخ سریع اورژانس کشور در شرایط بحران است.

در حوزه انتقال خون نیز مدیریت ذخایر گروه های خونی نادر به ویژه گروه خونی O منفی به نحو مطلوب انجام شده است. برنامه ریزی مناسب برای تامین خون و فرآورده های خونی موجب شد؛ نیاز مراکز درمانی و مصدومان جنگی بدون ایجاد کمبود مؤثر پاسخ داده شود و اختلالی در ارائه خدمات درمانی ناشی از کمبود خون گزارش نگردد. این موضوع از نقاط قوت مهم نظام سلامت در مدیریت پیامدهای جنگ محسوب می شود.

در مقابل، ارزیابی عملکرد سازمان غذا و دارو بیانگر آن است که نظارت بر داروخانه ها همچنان با چالش های جدی مواجه است. اگر چه بازرسی های میدانی و موردی در طول دوره جنگ انجام شده اما نبود یک نظام جامع هوشمند و مبتنی بر داده برای پایش مستمر زنجیره توزیع دارو موجب شده است تا نظارت ها از انسجام و اثربخشی کافی برخوردار نباشد. در نتیجه در برخی مناطق، مشکلاتی نظیر کمبود برخی اقلام دارویی، توزیع نامتوازن و گزارش هایی از گران فروشی، موجب نارضایتی بخشی از مردم و کاهش کارایی نظام توزیع دارو در شرایط بحران شده است. این موضوع نشان می دهد که تقویت رصد سیستمی زنجیره تأمین و توزیع دارو باید در اولویت برنامه های اصلاحی قرار گیرد و از ظرفیت سامانه TTAC به طور کامل و مؤثر بهره برداری گردد.

در حوزه نظارت بر عملکرد بیمارستان ها، اقدامات انجام شده با محوریت دفتر بازرسی و مدیریت عملکرد وزارت بهداشت، در مجموع قابل قبول ارزیابی می شود. استمرار بازدیدها، پایش عملکرد مراکز درمانی و رسیدگی به مسائل اجرایی، موجب شد کیفیت ارائه خدمات درمانی در مراکز دولتی در سطح مناسبی حفظ شود و بخش مهمی از مشکلات احتمالی در کوتاه ترین زمان ممکن مدیریت گردد.

جمع بندی

ارزیابی عملکرد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در شرایط جنگی نشان می دهد که این وزارتخانه علیرغم مواجهه با حملات مستقیم دشمن، محدودیت های مالی، اختلال در زنجیره تأمین برخی اقلام راهبردی و افزایش هم زمان تقاضا برای خدمات درمانی، موفق شده است مأموریت اصلی خود یعنی حفظ پایداری نظام سلامت و استمرار خدمت رسانی به مردم را تا حد زیادی محقق سازد. تداوم فعالیت مراکز درمانی، ارائه خدمات اورژانسی، تأمین نیازهای خونی کشور و جلوگیری از بروز اختلال گسترده در دسترسی مردم به خدمات سلامت، بیانگر تاب آوری مناسب نظام سلامت و نقش تعیین کننده سرمایه انسانی این بخش در مدیریت بحران است.

بررسی چهار محور ارزیابی نشان می دهد مهم ترین نقطه قوت وزارت بهداشت، تداوم خدمات حیاتی و مدیریت عملیاتی بحران بوده است. حضور مستمر و فداکارانه کادر سلامت، عملکرد مطلوب سازمان اورژانس کشور در امدادرسانی و انتقال مصدومان، مدیریت موفق سازمان انتقال خون در تأمین فرآورده های خونی، استمرار فعالیت بیمارستانهای دولتی و مدیریت مناسب افزایش مراجعات ناشی از جابه جایی جمعیت، موجب شد نظام سلامت حتی در دشوارترین شرایط نیز از انجام مأموریت های اساسی خود باز نماند و از بروز بحران ثانویه در حوزه سلامت جلوگیری شود.

در مقابل، ارزیابی ها نشان می دهد؛ مهم ترین چالش وزارتخانه در حوزه آمادگی پیشینی و پشتیبانی راهبردی بوده است. تأخیر قابل توجه در پرداخت کارانه کارکنان نظام سلامت، ضعف در پیگیری اجرای برخی مصوبات شورای عالی بیمه، ناهماهنگی میان سیاست های ارزی و نیازهای واقعی تأمین دارو، کمبود برخی اقلام دارویی، عدم تحقق کامل ذخایر راهبردی دارو و تجهیزات پزشکی مطابق تکالیف قانون برنامه هفتم پیشرفت و همچنین ضعف در استقرار نظام هوشمند نظارت بر زنجیره توزیع دارو، از مهم ترین نقاط قابل بهبود محسوب می شوند. این کاستی ها اگر چه در دوره جنگ به بحران فراگیر منجر نشدند اما در صورت تداوم درگیری یا بروز محدودیت های گسترده تر در زنجیره تأمین، می توانند تاب آوری نظام سلامت را با مخاطره مواجه سازند.

در مجموع، عملکرد وزارت بهداشت در شرایط جنگی را می توان عملکردی مطلوب همراه با برخی کاستی های راهبردی ارزیابی کرد. توان بالای وزارتخانه در مدیریت عملیات، استمرار خدمت و پاسخگویی به نیازهای فوری مردم، از نقاط قوت برجسته این دوره به شمار می رود؛ اما ارتقای تاب آوری نظام سلامت در بحران های آینده، مستلزم تقویت برنامه ریزی پیشگیرانه، تکمیل ذخایر راهبردی، اصلاح ساز و کارهای تامین مالی و بیمه ای، توسعه سامانه های هوشمند نظارتی و کاهش وابستگی به زنجیره های تأمین خارجی است. تحقق این اقدامات می تواند آمادگی نظام سلامت را برای مواجهه با جنگ های طولانی مدت و سایر بحران های ملی به طور معناداری افزایش دهد.

برای دسترسی به متن کامل این گزارش به این فایل مراجعه کنید.