عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تأکید بر اهمیت غربالگری کم‌کاری مادرزادی تیروئید در نوزادان گفت: این بیماری در بدو تولد معمولاً علامت مشخصی ندارد، اما اگر در ماه‌های نخست زندگی تشخیص داده نشود و درمان به‌موقع آغاز نشود، می‌تواند موجب آسیب‌های غیرقابل برگشت ذهنی و جسمی شود.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز و به نقل از وبدا، دکتر «محمدعلی تخشید»، دکترای تخصصی بیوشیمی بالینی و عضو هیأت علمی گروه علوم آزمایشگاهی دانشکده پیراپزشکی شیراز، با اشاره به نقش مهم هورمون‌های تیروئیدی در تکامل سیستم عصبی، رشد استخوانی و تنظیم متابولیسم، اظهار کرد: کم‌کاری مادرزادی تیروئید به کمبود هورمون تیروکسین در نوزاد گفته می‌شود و میزان بروز گزارش‌شده این بیماری در ایران نسبتاً بالا و در مناطق مختلف متفاوت است.

وی افزود: شایع‌ترین علل کم‌کاری مادرزادی تیروئید شامل اختلال در تکامل غده تیروئید، تیروئید نابجا و اختلالات ژنتیکی است. در برخی موارد نیز کم‌کاری تیروئید در نوزادان موقتی بوده و عواملی مانند شرایط مادری، برخی داروها، دریافت زیاد یا کم ید، بیماری شدید یا نارس بودن نوزاد می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند.

دکتر تخشید با بیان اینکه در بسیاری از برنامه‌های غربالگری، اندازه‌گیری سطح هورمون TSH مهم‌ترین شاخص مورد ارزیابی است، گفت: افزایش سطح TSH بالاتر از حد طبیعی به عنوان نتیجه غیرطبیعی غربالگری در نظر گرفته می‌شود، اما نتیجه مثبت غربالگری به‌تنهایی به معنای تشخیص قطعی کم‌کاری تیروئید نیست و در صورت غیرطبیعی بودن نتیجه، آزمایش باید با اندازه‌گیری وریدی TSH و T4 تأیید شود.

بهترین زمان غربالگری کم‌کاری مادرزادی تیروئید

این عضو هیأت علمی درباره روش و زمان غربالگری توضیح داد: غربالگری معمولاً با گرفتن چند قطره خون از پاشنه نوزاد و قرار دادن آن روی کاغذ فیلتر انجام می‌شود و سپس سطح هورمون TSH در نمونه اندازه‌گیری می‌شود.

وی ادامه داد: در ساعات اولیه پس از تولد، به دلیل استرس زایمان، افزایش فیزیولوژیک TSH اتفاق می‌افتد؛ بنابراین اگر نمونه به‌ویژه در ۲۴ ساعت نخست گرفته شود، احتمال افزایش کاذب TSH بیشتر است. برای نوزاد سالم، توصیه می‌شود نمونه‌گیری ترجیحاً در روزهای سوم تا پنجم تولد انجام شود.

دکتر تخشید خاطرنشان کرد: در برخی نوزادان پرخطر، به‌ویژه نوزادان نارس، افزایش TSH ممکن است با تأخیر اتفاق بیفتد و یک آزمایش اولیه طبیعی نتواند بیماری را به‌طور کامل رد کند؛ بنابراین در این گروه‌ها تکرار غربالگری اهمیت ویژه‌ای دارد.

چه عواملی بر نتیجه غربالگری تأثیر می‌گذارند؟

عضو هیأت علمی گروه علوم آزمایشگاهی دانشکده پیراپزشکی شیراز، نارس بودن و وزن کم هنگام تولد را از عوامل مهم مؤثر بر نتیجه غربالگری عنوان کرد و گفت: نوزادان نارس و نوزادان با وزن تولد پایین، به‌ویژه نوزادان بسیار کم‌وزن، بیشتر در معرض اختلالات تیروئید و افزایش تأخیری TSH قرار دارند و ممکن است به غربالگری مجدد نیاز داشته باشند.

وی افزود: بیماری شدید و بستری بودن در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU)، عفونت، مشکلات تنفسی و سایر شرایط بحرانی نیز می‌توانند عملکرد محور تیروئید را تغییر دهند. در این شرایط ممکن است سطح تیروکسین کاهش پیدا کند و TSH نیز به شکل معمول افزایش نیابد؛ بنابراین نتیجه غربالگری باید با توجه به وضعیت بالینی نوزاد تفسیر شود.

دکتر تخشید، زمان نامناسب نمونه‌گیری و کیفیت نامطلوب نمونه را از دیگر عوامل مؤثر دانست و اظهار کرد: نمونه‌گیری در ساعات بسیار ابتدایی زندگی می‌تواند باعث مثبت کاذب شود، در حالی که در برخی نوزادان پرخطر، نمونه‌گیری زودهنگام ممکن است پیش از افزایش تأخیری TSH انجام شود و نتیجه طبیعی کاذب ایجاد کند. همچنین خون ناکافی، لکه‌گذاری نامناسب روی کاغذ فیلتر، خشک نشدن مناسب نمونه، نگهداری نامناسب یا تأخیر در ارسال نمونه می‌تواند نتیجه را غیرمعتبر یا غیرقابل اعتماد کند.

وی با اشاره به تأثیر برخی داروها بر نتیجه غربالگری گفت: داروهایی مانند دوپامین که گاهی در نوزادان بدحال استفاده می‌شود و همچنین کورتیکواستروئیدها در دوزهای بالا می‌توانند موجب کاهش TSH شوند و در شرایط خاص باعث شوند کم‌کاری تیروئید کمتر از میزان واقعی شناسایی شود.

این عضو هیأت علمی همچنین برخی داروهای مصرفی مادر، دریافت زیاد ید، تماس نوزاد با مواد ضدعفونی‌کننده حاوی ید یا مواد حاجب یددار و آنتی‌بادی‌های مادری را از عوامل مؤثر در بروز کم‌کاری تیروئید گذرا در نوزاد عنوان کرد.

دکتر تخشید با تأکید بر اهمیت ید در عملکرد تیروئید گفت: ید برای ساخت هورمون تیروئید ضروری است، اما هم کمبود و هم دریافت بیش از حد آن می‌تواند مشکل‌ساز باشد. همچنین انتقال خون یا تعویض خون و چندقلویی نیز در شرایط خاص می‌تواند بر نتیجه غربالگری تأثیر بگذارد و نیاز به تکرار آزمایش را ایجاد کند.

شیردهی مادر مانعی برای غربالگری نیست

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز درباره عوامل مادری مؤثر بر کم‌کاری مادرزادی تیروئید گفت: مسمومیت بارداری، به‌ویژه زمانی که با اختلال عملکرد جفت یا محدودیت رشد همراه باشد، می‌تواند با تغییرات هورمونی نوزاد ارتباط داشته باشد.

وی در پایان تأکید کرد: شیردهی معمولی مادر تأثیر قابل توجهی بر غربالگری کم‌کاری مادرزادی تیروئید ندارد و نوزاد برای انجام نمونه‌گیری نیازی به ناشتا بودن ندارد.

پایان خبر