وقتی از خودمراقبتی صحبت می‌کنیم، بسیاری از ما به زمانی فکر می‌کنیم که بیمار شده‌ایم؛ اما خودمراقبتی فقط برای روزهای بیماری نیست. مراقبت از سلامت باید پیش از بروز بیماری آغاز شود. سازمان جهانی بهداشت، خودمراقبتی را توانایی افراد، خانواده‌ها و جوامع برای ارتقای سلامت، پیشگیری از بیماری، حفظ سلامت و مواجهه با بیماری می‌داند. در این نگاه، فرد تنها دریافت‌کننده خدمات سلامت نیست، بلکه در حفظ و ارتقای سلامت خود نقش فعال دارد.

بدن قبل از بیماری با ما حرف می‌زند

خستگی مداوم، خواب ناکافی، کم‌تحرکی، تغذیه نامناسب، استرس طولانی‌مدت یا تغییرات غیرمعمول بدن، پیام‌هایی هستند که نباید همیشه نادیده گرفته شوند. هر علامتی الزاماً نشانه بیماری نیست، اما توجه به تغییرات بدن و سبک زندگی می‌تواند به تصمیم‌گیری به‌موقع کمک کند. خودمراقبتی یعنی صدای بدنمان را بشنویم و پیش از آنکه مشکل جدی شود، برای سلامت خود اقدام کنیم.

خواب؛ پایه‌ای برای سلامت

خواب کافی و باکیفیت به سلامت جسم و روان، تمرکز و عملکرد روزانه کمک می‌کند. تنظیم ساعت خواب، کاهش استفاده از تلفن همراه پیش از خواب و فراهم کردن محیط مناسب، اقداماتی ساده اما مؤثر در خودمراقبتی هستند.

تغذیه؛ انتخاب‌های کوچک، اثرهای بزرگ

خودمراقبتی به معنای رژیم‌های سخت نیست؛ بلکه یعنی داشتن یک الگوی غذایی متعادل و متنوع. مصرف بیشتر میوه و سبزیجات، حبوبات، غلات کامل و منابع مناسب پروتئین و کاهش مصرف نمک، قند و چربی‌های ناسالم، از انتخاب‌های مهم برای حفظ سلامت هستند.

حرکت؛ نیاز همیشگی بدن

بدن برای حرکت ساخته شده است. پیاده‌روی، استفاده از پله، کاهش زمان نشستن و فعالیت بدنی منظم متناسب با شرایط فردی، همگی بخشی از خودمراقبتی هستند. هر مقدار فعالیت، بهتر از بی‌تحرکی است.

سلامت روان را فراموش نکنیم

مراقبت از خود فقط مراقبت از جسم نیست. مدیریت استرس، استراحت کافی، حفظ ارتباط با افراد حمایتگر، انجام فعالیت‌های لذت‌بخش و در صورت نیاز، کمک گرفتن از متخصصان، بخش مهمی از خودمراقبتی روانی است. کمک خواستن نشانه ضعف نیست؛ بخشی از مراقبت مسوولانه از خود است.

پیشگیری و مراجعه به‌موقع

واکسیناسیون، رعایت اصول بهداشتی، توجه به عوامل خطر، دریافت خدمات پیشگیرانه و مراجعه به‌موقع هنگام بروز علائم نگران‌کننده، از مهم‌ترین اقدامات خودمراقبتی هستند.

خودمراقبتی به این معنا نیست که همه مشکلات را خودمان درمان کنیم. خوددرمانی، به‌ویژه مصرف خودسرانه دارو و آنتی‌بیوتیک، با خودمراقبتی تفاوت دارد. خودمراقبتی یعنی بدانیم چه کاری را می‌توانیم خودمان انجام دهیم و چه زمانی باید از متخصصان سلامت کمک بگیریم.

خودمراقبتی را از امروز شروع کنیم

سلامت معمولاً با یک تصمیم بزرگ ساخته نمی‌شود؛ بلکه نتیجه انتخاب‌های کوچک و تکرارشونده روزانه است. خوب بخوابیم، سالم‌تر غذا بخوریم، بیشتر حرکت کنیم، به سلامت روانمان توجه کنیم، پیشگیری را جدی بگیریم و هنگام نیاز، به‌موقع از خدمات سلامت کمک بگیریم.

خودمراقبتی را نباید از روز بیماری شروع کرد؛ بهترین زمان برای مراقبت از خود، همان روزی است که هنوز بیمار نشده‌ایم.

بهنام لشگرآرا؛ مدیر گروه آموزش و ارتقای سلامت معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز