مسمومیت با مونواکسیدکربن یا گازگرفتگی، مسمومیتی است که به خاطر تنفس گاز خطرناک مونوکسیدکربن ایجاد می شود. این مسمومیت که به وسیله انواع وسایل گازسوز از جمله بخاری، آبگرمکن، پیکنیک و حتی زغال ایجاد می شود، اغلب در زمستان و اوایل فصل بهار دیده می شود.

اگر دودکش یا تهویه یک مکان مسدود باشد، گاز مونوکسیدکربن منتشرشده از وسایل مذکور که امکان خروج نمی یابد، در محیط ساختمان منتشرشده و  سبب مسمومیت و در نهایت مرگ می شود. مرگ بر اثر گازگرفتگی را «مرگ خاموش» می نامند.

علایم اولیه این نوع مسمومیت شامل موارد زیر است:

 سردرد ، ضعف جسمانی ، سرگیجه و بی قراری ، تهوع و استفراغ، خواب آلودگی، کسلی و خستگی

پس از گذشت دقایقی و افزایش میزان مسمومیت با مونواکسید کربن، علایم خطرنا ک تر بروز خواهد کرد، از جمله:  کبودی دست، دور لب ها و نوک انگشتان ، تنگی نفس، بی هوشی

توصیه های خودمراقبتی

 خونسرد باشید.  با اورژانس 115 تماس بگیرید.  از ایمنی صحنه مطمئن شوید. فرد مسموم را از محیط آلوده به هوای آزاد منتقل کنید و یا درصورت عدم امکان، درها و پنجره ها را باز کنید.

بیمار را در حالت استراحت قرار دهید بیمار را حرکت ندهید، یقه پیراهن، کمربند و لباس های تنگ افراد مسموم را باز کنید.  راه هوایی بیمار را بررسی کنید.  در صورتی که بیمار بی هوش است او را به صورت خوابیده به پهلو نگه دارید. در صورت امکان، اکسیژن رسانی را شروع کنید.

توصیه های خودمراقبتی برای پیشگیری از مسمومیت با مونواکسید کربن

 از وسایل گرمایشی استاندارد استفاده کنید.  مسیر دودکش را قبل از راه اندازی کنترل و منافذ مسیر دودکش را مسدود کنید.

 در هنگام روشن بودن وسایل گرمایشی دقت کنید دودکش داغ باشد.  دودکش در پشت بام ها باید کلاهک مخصوص داشته باشد.  رنگ شعله بخاری و وسایل پخت و پز باید آبی باشد.

اگر رنگ شعله قرمز، زرد و یا نارنجی باشد، نشانه نقص در سوخت رسانی و کمبود اکسیژن در محیط است. نباید تمامی روزنه های جریان هوا در منزل و به ویژه اتاق خواب مسدود شود. 

 آبگرمکن نباید در حمام نصب شود. انتهای تمامی دودکش ها باید حداقل یک متر از سطح بام و حداقل یک متر از دیوار جانبی بام فاصله داشته و دارای کلاهک مخصوص (به شکل H) باشد. 

 از قراردادن لوله خروجی بخاری به داخل ظرف آب جدا خودداری کنید.  از به کار بردن وسایل گرمایشی بدون نصب دودکش و یا دارای نقص در دودکش جدا خودداری کنید.  آب گرمکن های دیواری گازی، اگر به مدت طولانی روشن باشند، خطرناک می شوند.

درون خانه، به خصوص در محل خواب خود، دستگاه هشدار مونواکسیدکربن نصب کنید.  تعمیر وسایل گرمایشی توسط افراد غیر مجرب و بی تجربه و یا نصب آن ها توسط اعضای خانواده باعث ایجاد خطر می شود.

مهندس «علی سمتی»؛ مسوول واحد کاهش خطر بلایا و حوادث معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز