کارشناس کنترل عفونت دانشگاه علوم پزشکی شیراز، بر نقش حیاتی بهداشت دست به عنوان سنگ بنای پیشگیری از عفونت‌ها تأکید کرد و توضیح داد چگونه دست‌ها به اصلی‌ترین عامل انتقال بیماری‌ها در محیط‌های درمانی و عمومی تبدیل می‌شوند.

به گزارش روابط عمومی معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز، «مریم موذن جهرمی» کارشناس کنترل عفونت دانشگاه علوم پزشکی شیراز همزمان با روز جهانی بهداشت دست، در این گفت و گو با تشریح اهمیت حیاتی این موضوع، از عموم مردم و به ویژه کادر درمانی خواست تا با رعایت دقیق پروتکل‌های بهداشتی، به حفظ سلامت جامعه یاری رسانند.

بهداشت دست از دیدگاه کنترل عفونت‌ها چه جایگاهی دارد و چرا اهمیت آن در محیط‌های درمانی و عمومی دوچندان است؟

بهداشت دست، سنگ بنای اصلی در پیشگیری و کنترل عفونت‌ها محسوب می‌شود. دست‌ها، به خصوص در محیط‌های درمانی و عمومی، به عنوان اصلی‌ترین مسیر انتقال طیف وسیعی از عوامل بیماری‌زا عمل می‌کنند. این عوامل می‌توانند از سطوح آلوده به دست منتقل شده و سپس از طریق تماس دست با چشم، بینی، دهان یا زخم‌ها وارد بدن فرد شوند.

 در محیط‌های درمانی، این انتقال می‌تواند منجر به عفونت‌های بیمارستانی شود که درمان آن‌ها دشوارتر و هزینه‌برتر است و خطر مرگ‌ومیر را افزایش می‌دهد. در جامعه نیز، بهداشت دست موثرترین راه برای جلوگیری از شیوع بیماری‌های واگیردار مانند سرماخوردگی، آنفولانزا، اسهال و استفراغ، و حتی بیماری‌های جدی‌تر مانند کووید-۱۹ است.

مهم‌ترین بیماری‌هایی که از طریق عدم رعایت بهداشت دست منتقل می‌شوند، کدامند؟

بیماری‌های متعددی از طریق عدم رعایت بهداشت دست منتقل می‌شوند، از جمله عفونت‌های تنفسی مانند سرماخوردگی، آنفولانزا، کووید-۱۹، ذات‌الریه؛ عفونت‌های گوارشی مانند اسهال و استفراغ؛ هپاتیت A، عفونت‌های پوستی و عفونت‌های چشمی.

شعار امسال روز جهانی بهداشت دست چیست و چه پیامی را دنبال می‌کند؟

شعار امسال روز جهانی بهداشت دست «انجام بهداشت دست، نجات‌بخش زندگی» است. این شعار بر اهمیت حیاتی و نجات‌بخش رعایت بهداشت دست در تمام موقعیت‌ها، به ویژه در محیط‌های درمانی و در زمان بروز بیماری های همه گیر تأکید دارد.

 پیام اصلی این شعار این است که اقدام ساده و همگانی شستن یا ضدعفونی کردن دست‌ها، می‌تواند نقش چشمگیری در جلوگیری از انتقال عفونت‌ها، حفظ جان انسان‌ها و بقای زندگی ایفا کند. این شعار، هم نقش پیشگیرانه بهداشت دست را برجسته می‌کند و هم مسئولیت فردی و جمعی همگان را در انجام این اقدام بهداشتی یادآوری می‌نماید.

لطفاً مراحل صحیح شستشوی دست با آب و صابون را توضیح دهید. چه مدت زمانی باید این شستشو طول بکشد؟

    مراحل صحیح شستشوی دست با آب و صابون به شرح زیر است:

    1. خیس کردن دست‌ها: دست‌ها را با آب جاری خیس کنید.

    2. استفاده از صابون: مقدار کافی صابون (ترجیحاً مایع) را به دست‌ها بزنید.

    3. کف‌مالی و مالش:  تمام سطوح دست‌ها را به دقت مالش دهید. این شامل مالش کف دست‌ها به هم، مالش پشت دست‌ها، بین انگشتان، زیر ناخن‌ها و مچ دست‌ها می‌شود.

    4. آبکشی: دست‌ها را به طور کامل با آب جاری بشویید تا کف صابون از بین برود.

    5. خشک کردن: دست‌ها را با یک حوله تمیز (کاغذی یا پارچه‌ای)، کاملاً خشک کنید.

مدت زمان: کل فرآیند شستشو، به ویژه مرحله کف‌مالی و مالش، باید حداقل 40 ثانیه طول بکشد

در چه مواقعی استفاده از محلول‌های ضدعفونی‌کننده دست به جای شستشو با آب و صابون توصیه می‌شود؟

ضدعفونی‌کننده‌های دست حاوی الکل جایگزین بسیار خوبی برای شستشوی دست با آب و صابون هستند، به خصوص زمانی که آب و صابون در دسترس نیستند. موارد استفاده شامل:

    بعد از تماس با سطوح عمومی (دستگیره در، سبد خرید).

    قبل و بعد از خوردن غذا در خارج از منزل.

    بعد از عطسه یا سرفه.

    هنگامی که دست‌ها به وضوح چرب یا کثیف نیستند.

ضدعفونی‌کننده‌ها در برابر همه انواع میکروب‌ها موثر نیستند. اگر دست‌ها به وضوح با خون، مایعات بدن یا مواد دفعی آلوده شده باشند، یا در صورت وجود اسپور باکتریایی و بعد از استفاده از سرویس بهداشتی شستشو با آب و صابون ضروری است.

کارکنان مراکز درمانی چگونه می‌توانند نقش خود را در پیشگیری از انتقال عفونت‌ها از طریق بهداشت دست ایفا کنند؟

کارکنان مراکز درمانی خط اول دفاع در برابر عفونت‌های بیمارستانی هستند. نقش آن‌ها شامل:

رعایت دقیق زمان‌بندی شستشوی دست: قبل و بعد از تماس با بیمار، قبل و بعد از انجام اقدامات تهاجمی (مانند تزریق، تعویض پانسمان)، بعد از تماس با ترشحات بیمار، بعد از تماس با محیط اطراف بیمار، و پس از درآوردن دستکش.

استفاده صحیح از مواد ضدعفونی‌کننده: اطمینان از غلظت مناسب الکل و مدت زمان کافی تماس ماده با دست(حداقل 20 ثانیه)

کوتاه نگه داشتن ناخن‌ها و عدم استفاده از ناخن مصنوعی یا لاک ناخن، به دلیل تجمع میکروب‌ها در زیر ناخن.

آموزش مستمر: شرکت در دوره‌های آموزشی و به‌روزرسانی دانش خود در مورد بهترین شیوه‌های بهداشت دست.

الگوسازی: رعایت دقیق بهداشت دست توسط کادر درمان، الگویی برای بیماران و همراهان آن‌ها خواهد بود.

چالش‌های موجود در زمینه رعایت بهداشت دست در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی چیست و چگونه می‌توان بر آن‌ها غلبه کرد؟

کمبود وقت و فشار کاری: کارکنان اغلب با حجم بالای بیماران و وظایف مواجه هستند که ممکن است باعث نادیده گرفتن یا عجله در رعایت بهداشت دست شود.

در دسترس نبودن امکانات: در برخی نقاط، سینک آب و صابون یا مواد ضدعفونی‌کننده به راحتی در دسترس نیستند.

خشکی پوست: استفاده مکرر از مواد ضدعفونی‌کننده و شستشو با آب و صابون می‌تواند باعث خشکی و تحریک پوست شود که تحمل آن برای کارکنان دشوار است.

عدم باور یا فراموشی: برخی کارکنان ممکن است اهمیت موضوع را دست کم بگیرند یا به سادگی فراموش کنند.

مقاومت در برابر تغییر: عادت‌های قدیمی به سختی تغییر می‌کنند.

راهکارها:

فراهم کردن امکانات: اطمینان از وجود کافی و در دسترس بودن سینک‌، مایع صابون، دستکش و مواد ضدعفونی‌کننده در تمام نقاط لازم.

استفاده از لوسیون‌های مرطوب‌کننده: استفاده از لوسیون‌های مخصوص کارکنان درمانی که با مواد ضدعفونی‌کننده سازگار هستند، می‌تواند خشکی پوست را کاهش دهد.

آموزش مداوم و یادآوری: برگزاری کارگاه‌های آموزشی، نصب پوسترها و بروشورهای یادآوری کننده، و استفاده از سیستم‌های هشدار دهنده.

نظارت و بازخورد: بازرسی‌های دوره‌ای و ارائه بازخورد سازنده به کارکنان.

ایجاد فرهنگ سازمانی: تاکید مدیران ارشد مراکز بر اولویت بهداشت دست و تشویق کارکنانی که آن را رعایت می‌کنند.

استفاده از فناوری: برخی سیستم‌های هوشمند می‌توانند میزان استفاده از مواد ضدعفونی‌کننده را ثبت کرده و بازخورد دهند.

چه توصیه‌هایی برای رعایت بهداشت دست در محیط خانه، مدرسه و محل کار دارید؟

خانه: شستشوی مرتب دست‌ها با آب و صابون، به ویژه قبل از تهیه و خوردن غذا، بعد از استفاده از سرویس بهداشتی، بعد از تماس با حیوانات خانگی، و بعد از بازگشت از بیرون.

مدرسه: آموزش به دانش‌آموزان در مورد زمان‌های کلیدی شستشوی دست (بعد از بازی، قبل از غذا، بعد از رفتن به سرویس بهداشتی) و فراهم کردن امکانات لازم در سرویس‌های بهداشتی و بوفه‌ها.

محل کار: قرار دادن محلول‌های ضدعفونی‌کننده در فضاهای مشترک (مانند آشپزخانه، اتاق استراحت) و تشویق به شستشوی دست‌ها پس از استفاده از سرویس بهداشتی و قبل از صرف غذا.

آیا ظروف و سطوح در منازل نیز می‌توانند منبع انتقال میکروب‌ها باشند؟ چگونه باید آن‌ها را تمیز کرد؟

بله، سطوح و ظروف در منازل نیز می‌توانند منبع انتقال میکروب باشند، به خصوص اگر با مواد غذایی خام (مانند گوشت و مرغ) آلوده شده باشند یا توسط فرد بیمار لمس شده باشند.

تمیز کردن سطوح: سطوح پرتماس مانند پیشخوان آشپزخانه، میز غذاخوری، دستگیره یخچال و کابینت‌ها، شیرآلات، و دستگیره درها را باید به طور منظم با مواد شوینده و ضدعفونی‌کننده تمیز کرد.

شستشوی ظروف: ظروف غذاخوری و آشپزی باید به طور کامل با آب گرم و مایع ظرفشویی شسته شوند. ظروفی که با گوشت خام یا مرغ در تماس بوده‌اند، باید با دقت بیشتری شسته شوند.

تاثیر استفاده از وسایل عمومی مانند دستگیره درها، نرده‌ها و... بر انتقال عفونت‌ها از طریق دست چگونه است و چه راهکارهایی برای کاهش این خطر وجود دارد؟

وسایل عمومی مکان‌های ایده‌آلی برای تجمع و انتقال میکروب‌ها هستند، زیرا توسط افراد زیادی لمس می‌شوند. دست زدن به این سطوح آلوده و سپس لمس صورت (چشم، بینی، دهان) می‌تواند منجر به انتقال عفونت شود.

راهکارها:

شستشوی یا ضدعفونی کردن دست‌ها: بهترین راهکار، شستشو یا ضدعفونی کردن دست‌ها بلافاصله پس از استفاده از وسایل عمومی است.

اجتناب از لمس صورت: سعی کنید تا حد امکان صورت و چشم خود را لمس نکنید.

استفاده از دستمال: در صورت امکان، از دستمال کاغذی برای باز کردن درها یا لمس سطوح مشترک استفاده کنید و سپس دستمال را دور بیندازید.

استفاده از ضدعفونی‌کننده‌های جیبی: همیشه یک ضدعفونی‌کننده کوچک همراه داشته باشید.

چه پیامی برای شهروندان به مناسبت روز جهانی بهداشت دست دارید؟

در روز جهانی بهداشت دست،دعوت می‌کنم تا با رعایت این اصل ساده اما حیاتی، گامی بلند در جهت حفظ سلامت خود، خانواده و جامعه بردارید. دست‌های پاک، کلید پیشگیری از بسیاری از بیماری‌هاست.

در پایان از تلاش‌های سوپروایزرهای کنترل عفونت بیمارستان‌های استان و نیز همکاری مدیران پرستاری، کارکنان درمان، و تمام اعضای تیم سلامت که با جدیت در مسیر ارتقای فرهنگ بهداشت دست گام برمی‌دارند، صمیمانه تقدیر و تشکر می‌نمایم.

پایان خبر