هر روز درباره سلامت چیزهای زیادی می‌شنویم: بیشتر ورزش کنیم، سالم‌تر غذا بخوریم، خواب کافی داشته باشیم، استرس را مدیریت کنیم و کمتر در فضای مجازی باشیم. اما با وجود این همه اطلاعات، چرا تغییر رفتار برایمان سخت است؟

چون دانستن، با انجام دادن فرق دارد.

خودمراقبتی فقط به معنای درمان کردن خودمان نیست. یعنی منتظر بیماری نمانیم تا به سلامت خودمان فکر کنیم. سازمان جهانی بهداشت، خودمراقبتی را مجموعه اقداماتی می‌داند که افراد برای حفظ و ارتقای سلامت، پیشگیری از بیماری و مدیریت نیازهای سلامت خود انجام می‌دهند؛ البته خودمراقبتی جایگزین مراجعه به پزشک و دریافت خدمات تخصصی نیست.

از دانستن به انجام دادن

ممکن است بدانیم فعالیت بدنی برایمان مفید است، اما باز هم ساعت‌ها بنشینیم. ممکن است اهمیت خواب را بدانیم، اما شب‌ها تا دیر وقت با گوشی کار کنیم.

یکی از دلایل این مسئله، عادت‌ها و محیط اطراف ماست. رفتارهایی که مرتب تکرار می‌شوند، به‌تدریج خودکارتر می‌شوند. بنابراین برای سالم‌تر زندگی کردن، همیشه نباید منتظر انگیزه باشیم؛ گاهی باید محیط را تغییر دهیم.

مثلاً:

کفش ورزشی را جلوی چشم بگذاریم تا احتمال پیاده‌روی بیشتر شود.

هنگام خواب، تلفن همراه را از کنار تخت دور کنیم.

خوراکی‌های سالم را در دسترس قرار دهیم.

برای فعالیت بدنی، زمان مشخصی در برنامه روزانه تعیین کنیم.

در واقع باید سعی کنیم کار سالم را آسان‌تر کنیم و کار ناسالم را کمی سخت‌تر.

مراقب اطلاعات سلامت هم باشیم

امروز یکی از مهم‌ترین بخش‌های خودمراقبتی، انتخاب اطلاعات درست است. هر مطلبی که در شبکه‌های اجتماعی می‌بینیم، توصیه پزشکی معتبر نیست. پیش از عمل کردن یا باز نشر یک توصیه سلامت، از خودمان بپرسیم: این مطلب را چه کسی گفته؟ منبع علمی آن چیست؟ آیا متخصصان و سازمان‌های معتبر آن را تأیید کرده‌اند؟ سواد سلامت یعنی بتوانیم اطلاعات مربوط به سلامت را پیدا کنیم، درستی آن را ارزیابی کنیم و آگاهانه از آن استفاده کنیم.

خودمراقبتی را سخت نکنیم

قرار نیست از فردا همه چیز را تغییر دهیم. گاهی یک تغییر کوچک، شروع خوبی است. 10 دقیقه پیاده‌روی بیشتر، یک انتخاب غذایی سالم‌تر، نیم ساعت خواب بیشتر یا کنار گذاشتن گوشی پیش از خواب.

هدف، کامل بودن نیست؛ هدف ادامه دادن است. اگر یک روز برنامه‌مان به هم خورد، به جای سرزنش خودمان، دوباره شروع کنیم.

یک سؤال ساده برای هر روز

شاید بهترین راه شروع خودمراقبتی این باشد که هر روز از خودمان بپرسیم:

امروز کوچک‌ترین کاری که می‌توانم برای سلامت خودم انجام دهم چیست؟

ممکن است پاسخ این سؤال برای یک نفر ۱۰ دقیقه پیاده‌روی باشد، برای دیگری خواب زودتر، برای فردی مراجعه به پزشک و برای شخص دیگری کنار گذاشتن یک باور نادرست درباره سلامت.دانستن، نقطه شروع است و سلامتی زمانی به وجود می آید که آگاهی ما به یک رفتار کوچک و تکرار شونده تبدیل شود.

برای مراقبت از سلامت، لازم نیست از فردا فرد دیگری شویم؛ کافی است امروز یک انتخاب سالم داشته باشیم و فردا آن را دوباره تکرار کنیم

«بهنام لشگرآرا »؛ رییس گروه آموزش و ارتقای سلامت معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز