به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز به نقل از وبدا، در پی انتشار فراخوان جدید برای تأسیس و فعالیت دفاتر خدمات سلامت در سراسر کشور، جزئیات این طرح و سازوکار اجرایی آن از سوی مسئولان وزارت بهداشت تشریح شد. این دفاتر که با هدف توسعه خدمات مشاوره‌ای، آموزشی و اجرایی در حوزه بهداشت محیط و با مشارکت کامل بخش خصوصی شکل می‌گیرند، قرار است بخشی از بار خدماتی نظام سلامت را در سطح واحدهای صنفی بر عهده بگیرند.

 

 در همین زمینه، مهندس محسن فرهادی، رئیس مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت، در گفت‌وگویی به تشریح ابعاد این طرح، نحوه صدور مجوزها، نظام امتیازبندی متقاضیان، سازوکار نظارت و همچنین دغدغه‌های مرتبط با تعارض منافع و وضعیت نیروی انسانی پرداخت.

 

مشروح گفت و گوی کامل وبدا با مهندس فرهادی به شرح زیر است:

 

وبدا: اخیراً فراخوان تأسیس دفاتر خدمات سلامت منتشر شده است. این دفاتر چه مراکزی هستند و چه خدماتی ارائه می‌دهند؟

 

مهندس فرهادی: دفاتر خدمات سلامت در واقع دفاتری هستند که با سرمایه‌گذاری ۱۰۰ درصدی بخش خصوصی فعالیت می‌کنند. مجوز فعالیت آن‌ها از سوی دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور و متناسب با حوزه فعالیتشان صادر می‌شود. در حال حاضر نیز فرآیند صدور پروانه این دفاتر از طریق درگاه ملی مجوزهای کشور به صورت الکترونیکی انجام می‌شود.

 

این دفاتر خدمات مشاوره‌ای، خودکنترلی و آموزشی در حوزه بهداشت محیط ارائه می‌کنند. علاوه بر این، بخشی از امور اجرایی از جمله صدور کارت بهداشت، ثبت‌نام‌ها، امور رجیستری و سایر فرآیندهای اجرایی مرتبط را انجام می‌دهند. همچنین برای واحدهای صنفی طرف قرارداد خود آموزش‌های بهداشتی ارائه می‌کنند تا ضوابط و الزامات بهداشتی به شکل مناسب‌تری رعایت شود.

 

وبدا: شرایط متقاضیان برای دریافت مجوز این دفاتر چیست؟

 

مهندس فرهادی: فراخوانی که اکنون منتشر شده، کاملاً منطبق بر کاربرگ مصوب هیئت مقررات‌زدایی کشور است. بر اساس این کاربرگ، پس از انتشار فراخوان، متقاضیان باید در سامانه ثبت‌نام کرده و مدارک خود را بارگذاری کنند. سپس بر اساس نظام امتیازبندی تعیین‌شده مورد ارزیابی قرار می‌گیرند.

 

در این فراخوان دو گروه از متقاضیان پیش‌بینی شده‌اند. گروه نخست فارغ‌التحصیلان رشته‌های علوم پزشکی هستند که شامل کارشناسان، کارشناسان ارشد و دارندگان مدرک دکتری رشته‌های مرتبط با علوم پزشکی مانند بهداشت محیط، بهداشت حرفه‌ای، پزشکی، مامایی و سایر رشته‌های علوم پزشکی می‌شوند.

 

گروه دوم نیز فارغ‌التحصیلان سایر رشته‌های دانشگاهی هستند که ارتباط مستقیمی با علوم پزشکی ندارند؛ رشته‌هایی مانند مهندسی عمران، برق، ریاضی، دامپزشکی و سایر رشته‌ها در این گروه قرار می‌گیرند. طبیعتاً این افراد نیز امکان شرکت در فراخوان را دارند اما امتیاز آن‌ها نسبت به رشته‌های مرتبط کمتر خواهد بود.

 

از آنجا که بسته خدماتی فعلی دفاتر خدمات سلامت در حوزه بهداشت محیط تعریف شده است، فارغ‌التحصیلان رشته بهداشت محیط به ویژه در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری علاوه بر امتیاز مدرک تحصیلی، امتیاز ویژه‌ای نیز بابت تخصص مرتبط خود دریافت می‌کنند.

 

وبدا: ساختار این دفاتر چگونه تعریف شده است؟

 

مهندس فرهادی: هر دفتر خدمات سلامت دارای یک مسئول دفتر و یک مسئول فنی خواهد بود. همچنین کارشناسانی به عنوان مشاوران میدانی در این دفاتر فعالیت خواهند کرد.

 

یکی از امتیازات در نظر گرفته‌شده این است که اگر مسئول دفتر دارای مدرک کارشناسی ارشد یا دکتری بهداشت محیط باشد، در صورت تمایل می‌تواند مسئولیت فنی دفتر را نیز شخصاً بر عهده بگیرد که این موضوع از نظر اقتصادی نیز برای وی مزیت محسوب می‌شود.

 

وبدا: چه تعداد دفتر در سطح کشور پیش‌بینی شده است؟

 

مهندس فرهادی: این ظرفیت‌ها بر اساس نظام شبکه بهداشت و درمان کشور تعیین شده است. دانشگاه‌های علوم پزشکی ابتدا نیازسنجی انجام می‌دهند و مشخص می‌کنند که در هر منطقه چه تعداد دفتر مورد نیاز است. عمده ظرفیت‌های اعلام‌شده نیز مربوط به مناطقی است که تاکنون چنین دفاتری در آن‌ها وجود نداشته است.

 

برآورد ما این است که بین دو هزار و ۴۰۰ تا دو هزار و ۵۰۰ دفتر خدمات سلامت در سراسر کشور پس از طی مراحل ارزیابی و ممیزی بتوانند مجوز فعالیت دریافت کنند.

 

وبدا: نحوه تأمین مالی این دفاتر چگونه خواهد بود؟ آیا از بودجه دولتی استفاده می‌کنند؟

 

مهندس فرهادی: خیر. این دفاتر کاملاً خصوصی هستند و هیچ‌گونه اعتبار دولتی دریافت نمی‌کنند. تأمین هزینه‌های راه‌اندازی، تجهیزات، نیروی انسانی و اداره دفتر بر عهده بخش خصوصی است.

 

درآمد این دفاتر از محل ارائه خدمات تأمین می‌شود. برای مثال در فرآیند صدور کارت بهداشت یا انجام خدمات اجرایی مرتبط، تعرفه‌هایی مصوب وجود دارد که دفاتر در قبال ارائه خدمات آن را دریافت می‌کنند. بنابراین دفاتر کاملاً خودگردان بوده و مانند سایر کسب‌وکارهای خصوصی فعالیت خواهند کرد.

 

وبدا: ظرفیت هر شهرستان برای ایجاد دفتر خدمات سلامت چگونه تعیین می‌شود؟

 

مهندس فرهادی: تعداد دفاتر مورد نیاز هر منطقه بر اساس شاخص‌های نظام شبکه بهداشت تعیین می‌شود. دانشگاه علوم پزشکی هر منطقه با توجه به تعداد واحدهای صنفی، جمعیت تحت پوشش و نیاز خدماتی منطقه، ظرفیت لازم را برآورد می‌کند.

 

پس از تأیید این ظرفیت‌ها در کمیته راهبری وزارت بهداشت، متقاضیان بر اساس امتیاز کسب‌شده رتبه‌بندی می‌شوند و دانشگاه‌ها از افراد دارای بالاترین امتیاز برای دریافت پروانه فعالیت دعوت می‌کنند. این فرآیند علاوه بر توسعه خدمات بهداشتی، زمینه ایجاد اشتغال بخش خصوصی را نیز فراهم می‌کند.

 

وبدا: یکی از نگرانی‌های موجود این است که با ورود بخش خصوصی، نظارت‌های بهداشتی تحت تأثیر قرار گیرد و سلامت مردم قربانی منافع اقتصادی شود. چه تضمینی در این زمینه وجود دارد؟

 

مهندس فرهادی: این نگرانی زمانی ایجاد می‌شود که تصور شود بخشی از اختیارات حاکمیتی به بخش خصوصی واگذار شده است؛ در حالی که چنین اتفاقی رخ نداده است.

 

بسته خدماتی دفاتر خدمات سلامت شامل مشاوره، آموزش، صدور کارت بهداشت و خدمات اجرایی است. اما تمامی امور نظارتی، بازرسی، برخورد قانونی، صدور اخطار، تعطیلی، پلمب یا رفع پلمب واحدهای صنفی همچنان در اختیار بازرسان دولت و دانشگاه‌های علوم پزشکی باقی می‌ماند.

 

در واقع هدف ما این است که کارشناسان این دفاتر به واحدهای صنفی کمک کنند تا پیش از رسیدن به مرحله تخلف، ضوابط بهداشتی را رعایت کنند. به عبارت دیگر، این دفاتر نقش مشاور و همراه را دارند و نه نقش بازرس و ناظر.

 

وبدا: آیا کارکنان دولت نیز می‌توانند در این دفاتر فعالیت کنند؟

 

مهندس فرهادی: خیر. کارکنان بخش دولتی نمی‌توانند در این دفاتر فعالیت داشته باشند. اگر چنین امکانی فراهم شود، زمینه بروز تعارض منافع ایجاد خواهد شد. به همین دلیل دفاتر خدمات سلامت کاملاً مستقل از ساختار دولتی فعالیت می‌کنند و هیچ ارتباط مالی میان آن‌ها و بخش دولتی وجود ندارد.

 

وبدا: با توجه به جذابیت اقتصادی این دفاتر، آیا نگران خروج نیروهای بهداشت محیط از بخش دولتی نیستید؟

 

مهندس فرهادی: این موضوع یکی از دغدغه‌های جدی ماست. واقعیت این است که بازرسان بهداشت محیط جزو نیروهایی هستند که در شرایط بسیار سخت فعالیت می‌کنند. آن‌ها در گرما و سرما، در میدان و در میان واحدهای صنفی حضور دارند و گاهی در برخورد با متخلفان با تنش، درگیری و حتی مخاطرات فیزیکی مواجه می‌شوند.

 

تجربه ما در سال‌های اخیر و به‌ویژه در جریان جنگ ۱۲ روزه نیز نشان داد که حجم فعالیت این همکاران نه تنها کاهش پیدا نکرد بلکه چند برابر شد و نقش بسیار مهمی در حفظ سلامت مردم ایفا کردند.

 

از سوی دیگر، مسائل معیشتی همواره می‌تواند بر انگیزه نیروهای اجرایی تأثیرگذار باشد. به همین دلیل این موضوع را با معاونت توسعه مدیریت و منابع وزارت بهداشت مطرح کرده‌ایم و در حال بررسی راهکارهایی برای افزایش مشوق‌های شغلی و حمایت بیشتر از بازرسان بهداشت محیط هستیم.

 

وبدا: برخی معتقدند اگر به وضعیت معیشتی بازرسان توجه نشود، امکان شکل‌گیری آسیب‌ها و روابط ناسالم افزایش می‌یابد. نظر شما چیست؟

 

مهندس فرهادی: بازرسان بهداشت محیط اختیارات مهمی در حوزه سلامت عمومی دارند و تصمیمات آن‌ها می‌تواند آثار قابل توجهی بر فعالیت واحدهای صنفی داشته باشد. طبیعی است که اگر به وضعیت معیشتی این نیروها توجه کافی نشود، زمینه بروز آسیب‌های احتمالی افزایش پیدا می‌کند.

 

البته خوشبختانه امروز ناظران و بازرسان بهداشت محیط جزو خوشنام‌ترین نیروهای نظام سلامت محسوب می‌شوند، اما حفظ این سرمایه اجتماعی نیازمند حمایت مستمر، توجه به معیشت و تقویت انگیزه‌های شغلی آنان است.

 

وبدا: جمع‌بندی شما درباره راه‌اندازی دفاتر خدمات سلامت چیست؟

 

مهندس فرهادی: هدف اصلی از راه‌اندازی دفاتر خدمات سلامت، ارتقای کیفیت خدمات بهداشتی، توسعه آموزش و مشاوره برای واحدهای صنفی، افزایش مشارکت بخش خصوصی و ایجاد فرصت‌های جدید اشتغال است. در عین حال تمامی وظایف حاکمیتی و نظارتی وزارت بهداشت به قوت خود باقی خواهد ماند و تلاش خواهیم کرد با تقویت نظام نظارتی و حمایت از بازرسان، سلامت مردم بیش از پیش حفظ و صیانت شود.