همه ما این روزها با واژه ای به نام «بهداشت حرفه ای» آشنا
هستیم، مفهومی مهم در سلامت که می تواند شعاع آن، تمامی اقشار جامعه را در برگیرد
و ابعاد مختلفی از سلامت ما را شامل می شود. اکنون با تلاش های صورت گرفته در این
زمینه، اعضای جامعه و به ویژه شاغلان، نسبت به موازین مرتبط با سلامت خود، آگاهی
بیشتری یافته و حتی به حقوق خود در این زمینه نیز بیش از گذشته واقف هستند که مهم
ترین دستاورد این تلاش ها، کاهش آسیب های ناشی از کار در جوامع است.

این اهمیت به ویژه در زمینه سلامت شاغلان، ابعاد وسیع تری می
یابد و یکی از گسترده ترین حوزه های فعالیت های حیطه معاونت بهداشت در مجموعه
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی که به نحوی گسترده در تعامل برون بخشی است، به
فعالیت های بهداشت حرفه ای اختصاص دارد. از سال گذشته نیز این واحد در مجموعه
دانشگاه های علوم پزشکی به نام «سلامت کار» تغییر یافته است.

گروه سلامت کار دانشگاه علوم پزشکی شیراز با دارا بودن 85
نیروی مستقیم در مجموعه دانشگاه، سوژه این شماره از مصاحبه های «با وب دا» هستند و
در همین راستا به سراغ مسوول این گروه رفتیم.

 

مهندس «زهرا مومنی» از 17 سال خدمت در مجموعه دانشگاه علوم
پزشکی شیراز، یازده سال به عنوان رئیس گروه سلامت کار دانشگاه فعالیت داشته است.

او دانش آموخته مهندسی بهداشت حرفه ای در مقطع کارشناسی است
و کارشناسی ارشد خود را نیز در رشته مهندسی ارگونومی اخذ کرده و هم اکنون دانشجوی
دوره MPH است.

مهندس مومنی معتقد است با تلاش هایی که در این سال ها انجام
شده، اکنون مردم و به ویژه شاغلان، آگاهی نسبی در خصوص اهمیت رعایت اصول بهداشت
حرفه ای در زندگی و به ویژه محیط های کاری خود را کسب کرده اند و حضور مستمر و
شبانه روزی نیروهای بهداشت حرفه ای در مشاغل گوناگون موجب شده تا اعضای جامعه،
دیدگاه مثبتی در این زمینه پیدا کنند و حتی مجموعه سلامت کار در میان مردم و
مخاطبان برون سازمانی، شناخته شده تر از مجموعه سازمان باشد.

او گواه این ادعا را بازخوردهای مثبتی می داند که او و
همکارانش در جامعه و بازدیدهای نظارتی، دریافت می کنند.

مکانیکی که به او توصیه شده هنگام ورود به منزل پیش از در
آغوش گرفتن فرزندش، دست خود را بشوید، کشاورزی که دیگر استفاده از کلاه آفتابی را
ضروری می داند و یا پاکبانی که امروز به وسایل حافظتی مجهز شده است؛ اینها نمودهایی
از ثمرات مثبت حضور نیروهای بهداشت حرفه ای در جمع مردم و شاغلان است که در این
شماره از «با وب دا»، به نحو دقیق تری از مصادیق آن آگاه می شویم.

به عنوان کلام نخست، مفهوم بهداشت
حرفه ای را به خوانندگان پایگاه خبری وب دا معرفی کنید:

بهداشت حرفه ای پیوندی از دانش و هنر است که به شناسایی،
ارزیابی، اندازه گیری و کنترل عوامل زیان آور در محیط کار و ارتقای سطح سلامت
شاغلان در حوزه های صنعت، کشاورزی، خدمات و معدن می پردازد.

در این راستا 45 برنامه مختلف، در دستور کار این واحد قرار
دارد که می توان به طور کلی، این برنامه ها را در پیگیری برای تامین سلامت و
اندازه گیری عوامل زیان آور فیزیکی، شیمیایی، ارگونومیک و بیولوژیک، دسته بندی
کرد.

در زمینه عوامل «فیزیکی»، مواردی نظیر نور نامناسب، گرما و
سرمای نامطلوب در محیط کار، ارتعاش صدا، اشعه های مضر و یا فشار هوا، مورد توجه
است؛ عوامل «شیمیایی» به مواردی نظیر گرد و غبار، دود و دمه و فیوم های فلزی مضر
اختصاص دارد، در شاخص های «ارگونومیک»، به وضعیت قرارگیری بدن، نحوه ارگونومیک کار
کردن با ابزار کار، دستگاه ها و تجهیزات و در شاخص «بیولوژیک» نیز به مواردی از
قبیل وجود قارچ و باکتری در محیط های کاری پرداخته می شود.

لطفا در مورد حیطه وظایف گروه سلامت
کار دانشگاه علوم پزشکی شیراز کمی توضیح دهید:

در این مجموعه علاوه بر پیگیری برای شناسایی عوامل زیان آور
محیط کار و تحت پوشش قرار دادن کارگاه ها، کارخانه ها، معادن، بخش کشاورزی و
خدماتی، در خصوص اجرای الزامات و قوانین بهداشت حرفه ای مصوب وزارت بهداشت که به
ارتقای سطح سلامت شاغلان نیز اهتمام ویژه داشته است، از جمله، «بهداشت کشاورزی» از
مجموعه وظایف گسترده گروه سلامت کار دانشگاه است که در این گروه، بیش از 287 هزار
شاغل در زمینه های کشاورزی، باغات، دامداری ها، شیلات، گلخانه ها و زراعات، از نظر
اصول بهداشت حرفه ای بررسی شده و آموزش های لازم در زمینه هایی مانند پوشش مناسب،
نحوه استفاده از سموم شیمیایی و مصون ماندن در برابر آلاینده ها ارائه می شود.

در زمینه «بهداشت معادن» به عنوان خدمت دیگر این گروه،
سلامت تمامی شاغلان در معادن استان با استفاده از ابزار و دستگاه های اندازه گیری،
به صورت منظم سنجیده می شود. به عنوان مثال سلیس آزاد و رزین ها و گرد و غبارها، از
جمله آلاینده هایی هستند که سلامت کارگران شاغل در معادن را
تهدید می کند و همکاران کروه سلامت کار می کوشند تا ضمن انجام اقدامات فنی مهندسی،
سلامت آنان را تامین کنند.

«برنامه عوال اجرایی پسماند» در شهرداری ها، از دیگر خدمات
همکاران واحد بهداشت حرفه ای در این مجموعه است که با تلاش های انجام شده موفق
شدیم حدود 40 نیروی بهداشت حرفه ای در شهرداری را در این زمینه جذب کرده که می
توان گفت خدمت بزرگی به سلامت این گروه هدف، به ویژه به پاکبانان استان بوده است.

«بهداشت صنایع»، بخش مهمی از حیطه فعالیت گروه سلامت کار را
به خود اختصاص داده که هم اکنون 250هزار شاغل در کارگاه کوچک و بیش از 156 هزار
شاغل در کارگاه ها و کارخانه های بزرگ در استان تحت پوشش نظارتی همکاران این گروه
قرار دارند.

در برنامه «بهداشت قالیبافان» نیز علاوه برشناسایی عوامل
زیان آور محیط های کار، مسایلی نظیر ارگونومی آنان حین کار بررسی می شود و در
زمینه آموزش به قالیبافان استان نیز به نتایج مثبتی دست یافته ایم.

بازرسی از محیط کار شاغلان و تکمیل فرم بازرسی و پیگیری بعد
از بازرسی نیز از دیگر رسالت های بازرسان بهداشت حرفه ای بخش دولتی است که تا حدود
دو ماه قبل، در سامانه جامع بازرسی ثبت می شد و در حال حاضر نیز به دلیل قطع بودن
سامانه، در فرم های بازرسی ثبت و پیگیری می شود.

در «طرح پروفایل شیمیایی استان» نیز همکاران این گروه با
شناسایی تمامی مواد شیمیایی ورودی و خروجی به صنایع، شناسنامه این مواد را تهیه
کرده اند که تاکنون بیش از 520 ماده شناسایی شده و موارد سرطان زا مجزا شده است.

بخش دیگری از وظایف این گروه، پیگیری برنامه «مشاغل سخت و
زیان آور» است که روزهای یکشنبه، به این موضوع اختصاص دارد. در همین راستا نشست
مشترکی با حضور نمایندگان اداره کار و بیمه تامین اجتماعی تشکیل شده به عنوان
کمیته بدوی و تجدید نظر، ضمن بررسی 150 پرونده شاغلان مشمول قانون کار در هر هفته که
درخواست بازنشستگی زودتر از موعد داشته اند، در این زمینه حکم صادر می شود.

در برنامه «نظارت بر طب کار و معاینه شاغلان»، فعالیت 12
مرکز طب کار تخصصی در بخش خصوصی استان نیز بررسی می شود. طبق ماده 92 قانون کار،
کارفرمایان موظف به انجام معاینه شغلی نیروهای مجموعه خود به صورت سالانه هستند و
در صورت بی توجهی به این امر، اخطار صادر می شود. علاوه بر مراکز خصوصی، شبکه های
بهداشت و درمان نیز به عنوان بخش دولتی، دارای واحدهای طب کار هستند و در شیراز
نیز یک مرکز دولتی، زیر نظر مرکز بهداشت شهدای والفجر فعالیت دارد که بر فعالیت
این واحدها نیز نظارت می شود.

در گروه سلامت کار، به سلامت زندانیان نیز توجه شده و با
تشکیل کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار، هم اکنون یک نفر در اداره مرکزی زندان ها،
برنامه «بهداشت حرفه ای در اداره زندان ها» را دنبال می کند و کار جذب نیرو برای
24 شعبه دیگر نیز در حال پیگیری است.

در زمینه «مدیریت حوادث شیمیایی» نیز در صورت بروز حادثه شیمیایی
در کارخانه ها، موضوع پیگیری شده و ضمن بررسی علت حادثه شیمیایی، اقدامات فنی
مهندسی برای پیشگیری از تکرار، صورت می گیرد.

نظارت بر شرکت های مهندسی بهداشت حرفه ای با هدف آگاهی بخشی
به کارفرمایان نیز بخش دیگری از وظایف تعریف شده این واحد است که همه این اقدامات،
به صورت بی وقفه و حتی شبانه روزی، در بازدیدهای نظارتی، طی ساعات مختلف اداری و
غیر اداری، در حال انجام است.

با توجه به زمینه های فعالیت گروه
سلامت کار و نیاز به تعامل با بخش خصوصی، این امر چگونه مدیریت می شود؟

با تلاش و پیگیری انجام شده و بر اساس ماده 93 قانون کار،
هم اکنون موفق به جذب همکاری بیش از 500 نیروی بهداشت حرفه ای در بخش خصوصی برای
تامین سلامت شاغلان در صنایع و محیط های کاری با مجموعه سلامت کار دانشگاه علوم
پزشکی شیراز شده ایم که در این زمینه یکی از دانشگاه های موفق در کشور هستیم.

همچنین با تشکیل حدود سی نشست مشورتی با اتاق اصناف مرکزی
استان، موفق شدیم تفاهم نامه ای در زمینه تامین سلامت بیش از 250 هزار شاغل در
اتحادیه ها که مشمول قانون کار نبودند به امضا برسانیم تا در طول مدت کار و پس از
بازنشستگی، از خدمات بهداشت حرفه ای بهره مند باشند.

با توجه به نبود حمایت های قانونی در این زمینه، این برنامه
با پیگیری بی وقفه و تنها به پشتوانه تعامل دو طرفه به نتیجه مثبت رسید که
امیدواریم جامعه هدف بیش از 250 هزار نفری در این تفاهم نامه، از دستاوردهای آن
بهره مند شوند.

از دیگر دستاوردهای مثبت گروه سلامت کار در حیطه های بین
بخشی، امضای تفاهم نامه همکاری با منطقه ویژه اقتصادی برای تامین سلامت شاغلان در
این منطقه بوده است.

آیا در مجموعه دانشگاه نیز تلاشی
برای تامین سلامت کار نیروها صورت گرفته است؟

در بخش «بهداشت حرفه ای در بیمارستان ها» نیز به نحوی
برنامه ریزی شده که اکنون تمامی بیمارستان های دولتی و خصوصی استان دارای نیروی
بهداشت حرفه ای هستند تا اصول لازم رعایت شده و از سویی دیگر معاینه دوره ای
کارکنان و پزشکان شاغل در بیمارستان ها به صورت منظم انجام شود که همین معاینه ها،
منجر به شناخت به موقع مواردی از ابتلا به بیماری ها شده است. در کنار انجام
معاینه های طب کار، اندازه گیری و آلاینده سنجی محیط کار شاغلان بیمارستان نیز در
راس برنامه هاست که منتهی به اقدامات مهندسی و مدیریتی در محیط کارشان می شود.

همچنین طی نشست هیات دولت در سال 1397، موضوع سلامت کارکنان
در خصوص پیگیری معاینه های سلامت، خودمراقبتی، تشکیل پرونده الکترونیک سلامت و
محیط کار سالم، بررسی و به وزارت بهداشت ابلاغ شد.

با واگذاری برنامه سلامت کارکنان دولت به واحد بهداشت حرفه
ای، هم اکنون در استان فارس این برنامه در نشست های مشترکی با استانداری و
فرمانداری های شهرستان ها برای پیگیری سلامت شاغلان 324 سازمان و اداره، در حال
بررسی است.

در حال حاضر مهم ترین اولویت گروه
سلامت کار در تامین سلامت گروه های هدف چیست؟

با توجه به بازخوردهایی که من و همکارانم دریافت می کنیم،
اکنون آگاهی عمومی در زمینه بهداشت حرفه ای ارتقا یافته و ردپای این دانش، به ویژه
در حیطه ارگونومی، فیزیکی و شیمیایی در جامعه دیده می شود.

در بخش صنعت، نخستین اولویت ما تامین سلامت شاغلان در برابر
عوامل زیان آور شیمایی و ارگونومی است که با تلاش های صورت گرفته، به دستاوردهای
خوبی دست یافته ایم.

طبق دو معاهده روتردام و استکهلم، ایران به اتفاق 180 کشور دنیا
نسبت به حذف چهار آلاینده سرب، جیوه، سیلیس و آزبست هم پیمان شدند که دانشگاه علوم
پزشکی شیراز نیز کوشیده سهم خود را در تحقق این هدف بین المللی ایفا کند.

در زمینه آلاینده آزبست، مواد جایگزین در حال استفاده است
که می توانیم بگوییم در کارخانه ها و معادن به صفر رسیده است.

با اقدامات فنی مهندسی در زمینه محدودیت سیلیکوزیس نیز به
موفقیت های خوبی دست یافته ایم، همچنین در مورد سرب، در کنار ارائه آموزش، با
اندازه گیری منظم در صنایع، استانداردسازی شده و محدودیت مصرف جیوه نیز در صنایعی
نظیر کاشی سازی، کوزه گری و موازییک زنی، در حال پیگیری است.

مهم ترین چالش کنونی گروه سلامت کار
که رفع آن می تواند در بهبود خدمات شما و همکارانتان موثر باشد چیست؟

با توجه به حساسیت کار بهداشت حرفه ای که به سلامت عمومی
جامعه مرتبط است و گروه هدف گسترده ای را که شامل می شود، افزایش نیروی کار در این
مجموعه می تواند نقش موثری در بهبود فرآیندهای کاری ایفا کند. همچنین گستردگی
مسوولیت های این واحد در حیطه تامین سلامت شاغلان در جامعه، این اهمیت را افزایش
می دهد.

پایان